1-DİVRİN KURULUŞU VE HASAN BASİR DEDE-ERENLER-YAĞMUR DUASI
 

 NİĞDE 
DİVRİN OVASI 
 
İNLİ HEYBESİNDEN

Ömer  VAROL-TARİH ÖĞRETMENİ VE ARAŞTIRMACI YAZAR

      HASAN BASİR DEDE ve DİVRİN ZAVİYELİĞİ KURULUŞU VE ERENLER

 Süleyman TEKELİ:

      ( 1909-2006)

           1- MEZARIN VE ADININ AHALİCE TESCİLİ

            Yukarı erenler mezarlığının geleneksel olarak ERENELER, Mezarlıktan ayrı olarak bulunan iki mezar ise HASAN BABAYA ait olduğu bilinmektedir.

             Yerleşim yerindeki çok kişi ve ulu saygın bilgin sorumlu en yaşlı kişilerin bilgileri aşağıdaki gibidir.

              Hasan Basir dede: Kaynak kişiler, Kezban (Kebiz hala)AKGÜMÜŞ, Süleyman TEKELİ) Hasan GÜMÜŞTEPE nin verdiği bilgilere göre, HASAN BASİR BABADIR.

Keziban AKGÜMÜŞ

(Kebiz ANA-1913-07.2003

           Dede Türk kültüründe ırk adı değil, Bir hizmet adı olan “DADI” kelimesinden gelmektedir.

            Dini geleneksel örfi oba zaviye gurup avlak(aile, soy)liderdir.  

           A-Süleyman TEKELİ:( 1909-2006)

             İnli Ömer uşağı soy sülalesindendir.

            “Dedelerimden ve çocukluğundan beri duyduğum,  “o mezar  ve adı HASAN BASİR BABA  mezarıdır ve orda olduğundan tepe ve mezarlığa Erenler derler.

Diğer gelenler ise Bor yönü. Ok atmışlar, gözünün ildiği(Kestirdiği)yer buraymış.

Eskiden, atılan ok hangi tepeye düşerse ora gider otururlarmış. Erenleri ve Hasan babayı herkes bilir”

 

Hasan GÜMÜŞTEPE

(1922-2011)

           B-Keziban AKGÜMÜŞ

            KEBİZ HALA(1913- doğ- ölümü-11.07.2003)

             Akkuş oğullarından Temur oğullarından Yakubun eşidir.

           Akkuş oğulları din adamlarıyla özel ilgilenir, bilgilenir etkilenir ve yaşar. Güvenilir sevilir kişidir. Çocukluğu erenlerde geçmiştir.

           “ Kendimi bildiğimden beri  Derviş ALİ dedemden nakil  duyduğuna göre o mezar ve adı HASAN DEDE ( BABA)DIR. Yerleşme ok atma ile Bor tarafındandır.”         

            C- Hasan GÜMÜŞTEPE; (338-2011)

             Hasan GÜMÜŞTEPEYİ 78 yaşında iken dinledim. 1928 yıylında eski ve yeni harflerle ilk eğitim öğretim görenlerden birisidir.

Süleyman MAVUŞ-MUHTAR VE BAŞKAN330-2/1/999

            4 yıl Trabzon’da askerlik yapar. Bağlandığı yaşayan şeyhi Trabzonlu Mustafa Efendi, Atatürk’ün sağ kolunda oturan gezerek ders yapar ondan da ders alırdı.  Kadiri tarikatı ve şeyhidir.

          “Çocukluğumdan beri duyduğum; mezar Hasan Basir BABA(DEDE)DIR dır. Tepe Mevki ERENLERDİR”.

         

             2-HASAN BABA MEZARININ SANDIKLANMASI

             Süleyman MAVUŞ: 12 Eylül 1980 yılı TÜRK ordusun sivil yönetime el koymuş seçimle gelen yöneticileri görevden almış belediye başkanlıklarına muhtar memur öğretmen asker getirilenlerdendi.

              HASAN BASİR BABANIN mezarı ana Osmanlı mezarından ayrı normal diğerleri gibiydi. Ancak;

             Nakil bilgilerle bu mezarın Hasan Baba’ya ait olduğu bilindiğinden dönemin muhtar belediye başkanı Süleyman MAVUŞ aşağı SELÇUKLU ve yukarı ERENLER mezarlarının duvarlarını 1981 de çektirdi.

         HASAN BASİR BABA mezarına özel önem vererek, sembol üçgen, baş seve ve üç noktalı ayakucu taşlarını bir sanduka içine aldırdı.      

      

 

Hasan Basir dede Mezarı

  3-DİVRİN (TİRMİL/TİREMİLLİ/TİRMİL/DİRMİL)

  Kasabanın bulunduğu yer Marbala (Melendiz) dağlarının Güneydoğu önü, dağ bitimi, ova başlangıcında Divrini/Divrikidir. (Hafif tümsek-topalakça Reşat İZBIRAK coğ. Terimleri sözlüğü ) İsim Hititlerden kalmasına rağmen tirmilli/Dirmilli yörük Türkmenlerin adıyla örtüşmüştür.

 

 4- DİVRİN DE TÜRKLER

1025 yılından sonra Büyük Selçuklu sultanı Tuğrul ve çağrı bey kardeşlerin Ana doluya akınları İbrahim Yenal’la devam etti.

1071Alparslanın Malazgirt zaferinden sonra Bizans batıya çekilir ve Anadolu’nun bazı kısımlarını boşaltır.

Selçuklu sultanı Melik şahın komutanı Toros Han 1094 te Niğde Toroslar ve Melen diz çevresini alır ve adını verir.

         Ancak bölge 1071 ve 1116 da Konya‘ya bağlı Emir Ahmet gazi, Danişmend taylı ve oğlu Emirgazi Türklerin  eline geçti. 

1129-1237 Niğde valisi emir Başeşedir.1259 da 11.İzzettin Keykavusa geçti.

1266 da Karamanoğlu Mahmut Bey,1321 de İlhanlılar,1357 Karamanoğulları,1397 Aksaray savaşıyla Osmanlılara katıldı.

 1402 de Ankara savaşı kaybıyla tekrar Karaman oğlu 2. Mehmet,(kardeşi Alâeddin’i vali yaptı).1466 da Fatih Konya’yı alınca, 1470 İshak Paşasının Niğde’yi almasıyla Osmanlılara katıldı.

           Anadolu’ya giren Türkler bölgede etkinliğini artırırken diğer hâkim unsurlar bu alanı boşaltmışlardır. Divrin/Andırmıson(Hacıabdullah)/Hassaköy,Murtantin(Mülga divanı-ı hümayun Karaman ahkâm defteri 156.sayfa (1270)1854 tarihli su fermanına göre sınırları da verilmiştir.

          İlk bilinen coğrafi adıyla Divrin de ERENLER birlikte söylenmiştir.1928 yılına kadar adı DİVRİN, Cumhuriyette 1928 İNLİ dir.        

5-AHMET YESEVİ TARİKATI VE BABAİLİK

1064 te kurulan Büyük Selçuklu devletinde Hanefi fıkhına bağlı Nizamulmül medresesi açıldı.Medresede yetişen Ahmet Ye sevinin(1093-1166) öğrencileri olan ilk büyük Türk tarikatı olan “HORASAN ALP ERENLERİ” hızla yayıldı.

 Moğol istilâsı ile Türkler arasına geçtiler. İlk fetihlerle birlikte Alp-erenler, Horasan Erenleri olarak Anadolu'ya girdi. 13. yüzyıl içinde başlayan Bektaşilik, Babailik, hep o millî Yesevîlik tarikatından çıkmış kollardır.  

Yunus Emre (1241-1321) Hacı Bektaş(1209-1271) , dinî destan kahramanı olan Sarı Saltuk, Anadolu Ahiliğinin, Pirî-mürşidi sayılan Ahi Evren, Osman Gazi'nin ermiş kayınbabası Ede-Balı, Orhangazi'nin mürşidi Geyikli Baba ve daha niceleri,Ahmet Yesevî'nin Anadolu'ya, manevî fetihler için yolladığı, menkıbelerle destekli gerçekler hâlinde söylenen müritleri, akıncıları, halifeleridir.

 

6-ZAVİYE HASAN BABANIN GELİŞİ ve ERENLER

1242 den sonra Anadolu’nun fethi ve doldurulması için hızlıca gönderilen Alp erenlere yerleştirildikleri kışlak yada yaylalar ZAVİYELİK olarak verildi.

         Zaviyeler: yerleşimlerde “DİNİ LİDER/YÖNETİCİ ALP ERENDİR.” Zaviyelere asker ve müritlerini yetiştirmede gelir getirici arazi ve yaylak verilir.

          Divrin/İnlide tarihten kalan vakıf arazileri ve yaylaların verildiği halen(05/05/2018) devam eden vakıf tarlalarının icara verilmesinden anlaşılmaktadır.           

Büyük ihtimal Divrine de, Sınırları İN edilmiş Melen diz kuzey doğu yaylaları yaylak, ova ve Roma imparatorluğu Jüstinyanus komutan dönemi at asker saklama kelerleri, Tire Milli Tirmil//Tirmilli/Dirmilli Yörük Türkmenlerine kışlak olarak yerleşimine açıldı.

           Divrine de yerleştirilen Yörük Türkmenlerin başlarında ise çok kişi sözlü bilgilerle anlatıla gelen ve kendisine ZAVİYELİK verilen ZAVİYE HASAN BASİR BABA vardır.

                     Sözlü Kaynaklara göre Divrine Erenlere Hasan Basir dede ile birlikte 4 beyaz, 5 yeşil sarıklı velalı (tellik-başlık çevresine bağlanan sargı) 9 aile gelmiş, Mezarlığa/ tepeye yerleşmiş HASAN BASİR BABA’DIR.

           7-DİVRİN KÖYÜNÜNÜ KURULUŞU ve Hasan BASİR BABA

Zaviyelik /Oba/yurtluk/  Divrindeki asker at saklama kelerleri kışlak, ova arazi, (bölge, bölüm, yöre) stratejik alan olarak Tirmil/Tiremilli/Tirmil/Dirmilliye verilip, sivil toplum oturum/yerleşim ve yaşama başlamış köy kurulmuş olur. Hasan Basir baba Kendinden önce gelen olsa bile, bölgede dağınık insanları birleştirmiştir.

            Böylece Melen diz yaylaları yaylak, ova ve roma dönemi kelerler Divrinde kurulan bu zaviyeye (Divrin ve ovası Yalvaç/Yalavuç 1400 e kadar keten çimeni göğelez yaylaları at et, ova ziraat için vakıf toprağı verilmiştir. 

           Bu dönemde Divrin ovasının KERSENDİ sinin (KİRSENDİ/HORON/HURAM ŞEHRİ) adı, 1476 Yıllarında geçmeye başlar. Bu yıllarda bu ovanın geliri yalvaç ( Niğde Alay, Niğde Alâeddin camilerine gider.

          8- HASAN BABANIN ÖLÜMÜ VE ERENLER

           Ölümü 90 yıl yaşasa 1300 lü yıllara isabet eder. Hasan Dedeyi toplumu defnetmiştir.           

           Hasan babanın cenazesi DİVRİN tepe mezarlığa konmuştur. Artık bu mezarlık erenlerdir

     

          9-HASAN BABA MEZARI TAŞLARI

           Doğumu ve gelişinin kesin yılı bilinmez. Diğer babalar gibi gelişler 1207 li yıllardan sonradır. Ölümü 90 yıl yaşasa 1300 lü yıllardır. Ahali ölümüyle bulunduğu mezarını DİVRİN ZAVİYE ligi tepesine koymuştur.

           Ahali kendi mezarı ile HASAN BASİR babanın mezarlığını ayrı kurmuştur.           Ahalinin mezarlığı köyün gün batısı Ferizli vadisinden gelen akarsu ökere deresinin ötesi düz alandaki mezarlıktır. Ahali kendisi ile HASAN BASİR BABAYI kendisine eş tutmamış ayrı tutmuş mezarını tepeye koymuştur

                  Sözlü nakil bilgilere göre tepedeki  gün batısında ki ayrı mezar HASAN BABA(DEDE)  ye aittir. Babailik kurallarına göre en yüksek tepe noktası bu mezarlık adı “ERENLER” ile anılır.  Türk toplumunun kümbetler ve baba/dedeler yanında yağmur duası ve ibadeti birlikte yapılmıştır Babaların dağ zirve ve tepelerine mezarlarının konuluşu BODUN İNLİ(Dağ kültü)inancındandır.

 

 

 

    Hasan Basir dedenin Yazısız ama anlamlı Mezar taşları

ÜÇGEN DÖRTGEN BEŞGEN PİRİZMALAR SELÇUKLU

        

          10-HASAN BASİR BABA MEZARI VE ÜÇ NOKTA

Baş seve taşı uzun üzerinde üçgen taç taşı bulunmaktadır.

Ayak taşı üzerinde ise üç nokta beşgen oyma işareti  'Ata Kültü" Dini Sembollerindendir.

                   Geometrik biçimlerin kökü Orta Asya'ya ve inanç olarak Taoizm'e bağlanır.

          Üçgen eşkenar dörtgen, altıgen, kare ve dairevi geometrik şekiller “SONSUZUN, KÂİNATIN sembolleridir.

          İslam sanatında geometrik biçimler, sonsuzluk ve süreklilik göstererek Allah fikrini hatırlatırlar. Bir düzen içerisinde süre giden geometrik çizgiler (tek ve sonsuz olan) gücün, adaletin, genişliğin, sonsuzluğun sembolüdürler.

         Aşağı Mezarlık’taki Uzun Cingi Balballar Göktürk balballarının devamını göstermektedir.

         Mezar taşlarının 1119 h. (1703), 1121 (1705)  ölüm tarihleri ile kayıtlara girer.

        1476 köy defterlerinde/vakfiyelerde adı geçer. 

       

        11-  ESKİ TÜRKLER ATA KÜLTÜNDE ÜÇ NOKTA

         Karız Kültürünün Türkçedeki İzleridir. Mimaride  ve halılarda oyma veya kabartma olarak kullanılmış,peygamberimizin halısındada bulunmaktadır.

       Dünyaca anlatılmak istenen şunlardır.

     1-İyilikle düşün,2- iyilikle konuş,3- iyilikle davran!

           Mete han oğuzlarda;1-iyilikle konuş, 2-Eline beline diline sahip ol 3-borçlu kalma

        1-ben,2-güneş(gün-ata-Güneşin oğulları anlamı verir. “baş” olmaktır, önderlik edendir.

Aşka-abat (ışık ağabeyi),3-ay.

        Cenaze arabalarındaki üç hilalinde anlamı:1-doğru ol,2-doğru konuş,3-borçlu ölme.

            Hasan Basir dedenin mezar taşları heba edilmemiş yine mezar yanında tutulmaktadır.

            Taşın yapısı yörenin volkanik sıkışmış kum boz taşıdır. Testten geçirilen taş Çıkarılan ocak daha sonra ahalinin ev yapımında kullandığı taşlık olacaktır.

          Divrin ahalisi güvenle yerleştikten sonra evlerini önce ermeni ustalara sonra kendileri yapmıştır.

 

          12-BÖLGEDE TÜRKLER DİVRİNİN DİRMİL OLARAK TAŞINMASI

          Bu dönemlerde divrin yöresinde de dirmilliler Kınıklar Kayı Oğuzları olarak bulunur bilinir. Selçuklu bu ahaliyi sürekli uçlarda tutarak hem kendi güvenliğini sağlamasını hemde ileri devletçiklerin kurulmasını istiyordu.

        Osmanlı devletinin kurucu hanedanı bu boydan beylerdir. Anadolu’da en fazla sürgün yiyen boy onlardır.

         Selçuklunun 17 Eylül 1176 Miryokefalon Ulu Gün zaferinden sonra alınan toprakları doldurması gerekiyordu. Zaman zaman doğudan gelenler devlet eliyle batıyı güçlendirmek için gönderiliyordu.

          1243 Köse dağ savaşı ve 1252 de Erzurum’u alan Moğollar Anadolu’yu sıkıştırdı.

          1353 den sonra Dirmilliler ve Alay/Yalvaç’lılar devlet eliyle batıya taşındı.

          Yöreye ilk gelen kalabalık Yörük Türkmen Türk gurubu Divrin Ahalisinin, cingi taş seve(Dikit granit taş) balballı Selçuklu dönemi mezar sayısı 200 civarıdır. 100 yılda ölen kişi sayısıdır.

         Sadece YALVAÇLILAR değil DİVRİN ovasında örenleri kışlak, keten çimenini otlak ve at koyun yetiştirmekte kullanan görevli orta Asya soylarından oluşan, ön yerleşim yeri olan DİVRİNe yerleştirilen AHALİ içinde büyük topluluk oluşturan KIRLIOĞULLARI (NAMI DİĞER ABDİ OĞULLARI –KILIBOZ -KÖTÜATLILAR(ÖZBEKLER)ve en az dört, en çok sayısı belirsiz aile de batıya göç ettirilmiştir.

          

 Erenle mezarlığında ön planda İlk 1219(1803 Tarihli Mezar taşı,                                                                        

 

            13-AHALİNİN KULLANDIĞI

           SELÇUKLU VE ERENLER MEZARLIKLARI

             Yazılı yazısız cinngi taş seveli mezar çokluğuna bakılırsa: 1071 den beri el değişen Divrine, çeşitli Türk toplulukları yerleşmiş, yaşamış, göçmüş olduğu, geniş cingi (Sert) mezar taşlarından anlaşılmaktadır.

           Anadolu da marbala (melendiz) keten çimeni ve yaylalar ve DİVRİN örenleri kışlak olunca Türklerin uğrak yeri, zahid, abid, imam ve hafızların menşei olmuş yaşanmış ve 1025 ten sonra Anadoluluyu yurt tutan Türklerin mezarlığı olmuştur.

            Toplulukların hangi tarih te gelip yerleşildiği kesin tarihle bilinmez. Ancak mezar çokluğuna bakılırsa Aşağı SELÇUKLU, yukarı erenler 1600 den sonraki göç dalgasıyla yazılı mezar baş taşlara göre 119(1703)1121(1705)  tarihiyle başlamış yapılmış boz taştır. Ayrıca mezar taşlarına 1700 den sonra tarih koyduklarına göre sonradan gelenler okuma yazma bilmektedir.

          Mezarlıklarda Müslüman dışında birilerine ait mezar yoktur.

          Lider başlıklı, kapaklı iki mezarlıkta da bulunan birer adet mezarlar:

    &nb

 
BİZİ TAKİP EDİN